عمر ۽ مارئي جي قصي جي سورمي. سنڌ جي هڪ مشھور سِيل سَتُر واري عورتُ. مارُن جي ڄائي: سنڌ وطن سان محبت رکندڙ مشهور ڪردار، جنهن سنڌ جي بادشاه عمر سومري جي بادشاهي آڇن کي ٺڪرائي، پنهنجي ۽ مارُن جي لڄ سلامت رکي.

Marui, a virgin woman of Thar who was abducted by the then king Umer Soomro, but she refused all his privileges and saved her virginity. She loved her village and native parents. She is symbol of modesty and patriotism toward own county.

• قِسمَتَ قَيدُ قَوِي، نَہ تَہ ڪيرَ اَچي ھِنَ ڪوٽَ ۾، لِکِئي آڻي لوحَ کي، ھَنڌُ ڏيکارِئُمِ ھِيءُ، پَرَچي ڪِينَ پَنوَھارَ…[ سُر مارئي - ڪن فيڪون ۽ قيد ]
• ڪو ڏِينھُن آھِين ڪوٽَ ۾، لوئِي ھَڏِ مَ لاھِ، ڪامِڻِ آنھِنجي ڪُرَ جِي، آڏِ وَڏائِي آھِ، ھِتِ مَ پارِجِ ھيڪِڙو،…[ سُر مارئي - ڏيھ ڏاڏاڻي جي خبر ]
• مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، پييَسِ پَنوَھارِيُون چِتِ، راڄَ رُئاڙي ھَنجُون ھاري، ھِيءَ ھُتي جِي ھِتِ، آھيسِ پائُرَ پارَ جو، کِجَڻُ…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، آھيسِ مَنِ مَلِيرُ، ڪَڍي تَہ ڪاڻِ لَھي ھِتان ھِيءَ حَمِيرُ، کائُرِ پِيَنِ کِيرُ، جَي اَمانَتَ اُتِ…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، ڪونِهي اِنَ اوڄاھُ، عُمَرَ جي اِنصافَ جو، پِئُسِ ڪَنِ پَڙاءُ، ويٺِي چوءِ اللهُ، مُون تي مِٽَ…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، نَہ کِلي نَہ کاءِ، عُمَرَ جي اِنصافَ جا، ويٺِي واساما ڳاءِ، ھِيءَ جَا ڪِيَئِي ھاءِ، مَھِندان…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، ٿِيَسِ ڳُڙلُون وارَ، سَتِيءَ سيئِي سارِئا، جٖي پائُرَ جا پَنوَھارَ، عُمَرَ اُنِهُون ڌارَ، مُورِ نَہ وِھي…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، مَحَلين مارُوئان ڌارَ، پايو ميٽُ مَلِيرَ ري، مُنڌَ نَہ ويڙِھي وارَ، جَا ھُتيجَنِ ھارَ، سا ڪِينَ…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مَحَلين ماندِي مارُئِي، ڏِٺِيَمِ مُنھِن مَلُورَ، اَڻَڀو سَڻَڀو نَہ ڪَري، سُونھَن وِڃايَسِ سُورَ، پِئَسِ لوھَ لَطِيفُ چئَي، لَٿَسِ ڪوڏَ ڪَپُورَ،…[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• مُون ساڻيھُ سُڃَ ۾، وَڻَ وَطَنَ جا ڏُورِ، آندِي ڪَنھِن ضَرورَ، ڪاڻِيارِي مارُئِي.[ سُر مارئي - سَوڙ سمهڻ، مينڍا ڌوئڻ ]
• ڪونِهي قادِرُ ڪو ٻِئو، اُنِين جو اَڀاڳُ، قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلاّ مَا ڪَتَبَ اللهُ ، اِيءُ مَعذِرَتَ ماڳُ، سَڀوئِي سَڀاڳُ،…[ سُر مارئي - سونھن وڃايم سومرا ]
• مارُئِي نَہ ڄائِي، تَہ مارُو پِئا نَہ مامِري، جَنھِن سامائي، ٿيلايا ٿَرَنِ ڌَڻِي.[ سُر مارئي - بندياڻي واجهائي وطن کي ]
• مارُئِي نَہ ڄائِي، تَہ مارُو نَہ پِئا مامِري، ديسُ ڇَڏي پَرَديسَ ۾، ڪَنھِن ايرادي آئِي، جا ڄارِيُنِ ۾ ڄائِي، تَنھِن…[ سُر مارئي - بندياڻي واجهائي وطن کي ]
• مَ سَپَنِي مارُئِي، مُئِي مَ ڄائِي، جَنھِن اَچِي عُمَرَڪوٽَ ۾، لوئِي لَڄائِي. جا سانگِيَنِ سَڏائِي، سا ڪِيئَن مَرَڪي ماڙِيين.[ سُر مارئي - بندياڻي واجهائي وطن کي ]
• ھِيءُ مُنھُن ڏيئِي ٻَنِ، تُون وِھُ کائِي نَہ مَرين، تو سين مَلِيرَ ڄايُون، تان جي سَڱُ نَہ ڪَنِ، تُون ڪِيئَن…[ سُر مارئي - بندياڻي واجهائي وطن کي ]
• پَنوَھارَنِ پاٻُوھِيو، ڪِي وَسَ واھُوندَنِ، لَٿو سِيءُ لَطِيفُ چئَي، ٻَڌو ڦَنُ ڦَرَنِ، پائُرِ ڏِنِيُون پُٺِيُون، نَنڍَن نوراپَنِ، عُمَرَ اُنَ اَگُوندَرِي،…[ سُر مارئي - مارُن ريت، پنھوارن پاٻوھيو ]
• پَنوَھارَنِ پاٻُوھِيو، ڪِي واھُوندَنِ وَسَ، عُمَرَ اُنِهينءَ ڏيھَ جا، ڏوٿِيَنِ ڏِنَمِ ڏَسَ، وَلِيُون وَڻَ ڦُلارِئا، لُلِرُ نِڱِئو لَسَ، آڻِئو وِجَهنِ…[ سُر مارئي - مارُن ريت، پنھوارن پاٻوھيو ]
• چُرَنِ چُڻِڪَن چِتَ ۾، وِسِرَنِ ڪِينَ وَري، ڳَنان عَھَدَ اَلَستَ جي، ڪِ تِھائِين پَري، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ، مارُئِي…[ سُر مارئي - چرن چڻڪن چت ۾ ]
• اُٺي ٿِي وَراڻِ، کِيئَن واڌايُون آيُون، لَٿِي لَووَرياڙِيين، مِڙَنِي مُنھَن ڪاڻِ، صُلِحُ وارِئو سُومَري، چَيو پَنوَهارَنِ پاڻِ، حَمِيرَنِئُون هاڻِ، مُھتُ…[ سُر مارئي - مارئي ملير جي ستي سيل ]
• ماندِي ٿِيءُ نَه مارُئِي، وَرَقَ وَرَندا پَسُ، جُسو زَنجِيرُنِ ۾، جالَڻُ آهي جَسُ، مارُو آڻي مَسُ، آجِي ڪَندا ڪوٽَ کان.[ سُر مارئي - سيئي سارئان سومرا ]
• ماندِي ٿِيءُ نَہ مارُئِي، وَطَنُ ڪِيمَ وِسارِ، پاهُون وَرُ پَنوهارِ، مَ سَھُہ آرَ عُمَرَ جِي.[ سُر مارئي - سيئي سارئان سومرا ]
• مارُئِي ناھِ مَلِيرَ ۾، نَہ ڪا وَٽِ حَمِيرَ، پُنهون ڪونِهي ڪيچَ ۾، نَڪِي سِنڌُ اَمِيرَ، مُومَلَ ناھِ ماڙِيين، گَنجي ناھِ…[ سُر مارئي - جھ سي لوڙائو ٿئا ]
• عُمَرَ آندِي مارُئِي، ظالمَ زورِ ڪَري، مارُنِ ڌاران ماڙِيين، جَي ٿِي هِتِ مَري، تَہ مَڙُه تَنھِن مُشتاقَ جو، پَھچائِجِ ٿَرين،…[ سُر مارئي - جھ سي لوڙائو ٿئا ]
• ويٺِي ڪوٽَ وَٽِنِ ۾، ڪامَڻِ ڪُواري، مَلِيرُ سارِئو مارُئِي، رويو رُئاڙي، اَلا اوتاري، مُنڌَ مارُوءَ جي مڙِيين.[ سُر مارئي - جھ سي لوڙائو ٿئا ]
• جَي هُوندَ هِتي هُئِي مارُئِي، تَہ لَڌيَمِ ڪَرَ ڪيڻاسِ، اَرادا سِئُمِ عُمَرَ کي، ويجهو ٿِي وَٽانسِ، جَي نَہ ڇَڏِيائِين ڪِ…[ سُر مارئي - جھ سي لوڙائو ٿئا ]
• عُمَرَ اَباڻَنِ کي، ٽِيجِهيءَ ٽِمَنِ نيڻَ، مارُئِي مارُوئَڙَنِ جي، وِرِھَ مارِي ويڻَ، سانبِي سارِئو سيڻَ، نِنڌَڪُ ساھُ نَہ نِڪِري.[ سُر مارئي - سارئان ۽ چڪن چاڪ ]
• عُمَرَ اَباڻَنِ کي، چوٿِينءَ چِڪَنِ چاڪَ، مارُئِي مارُوئَڙَنِ جي، فَنا ڪِي فِراقَ، ڪاٺِيارا ڪَذاڪَ، ڪَنھِن ڏُوراڻي ڏيھِ وِئا.[ سُر مارئي - سارئان ۽ چڪن چاڪ ]
• دَرَ دَرِوازا دَرِيُون، هاڻي هِتي هُوءِ، ڪوڙيِين مَنڊِئا ڪيتِرا، تَنبُو مَٿان تُو، جي مُلِ نَہ آئِيا مارُئِي، تَنِي رَڙُ مَ…[ سُر مارئي - مَ رو، پانڌي پرين پنھوار ]
• مَ ڪِي رو، مَ رَڙُ ڪِي، مَ ڪِي ڪَرِ ڪِيھُون، اِتي اَچَنِ اَڳھَيِن، وانڍِنِ جُون وِيھُون، ميڙِيندوءِ مِيُون، مِينھين اُٺي…[ سُر مارئي - مَ رو، پانڌي پرين پنھوار ]
• مَ ڪِي رو مَ رَڙُ ڪِي، مَ ڪِي ڪَرِ دانھُون، سُتي لوڪِ سَيِّدُ چئَي، ٻيئِي کَڻُ ٻانھُون، لَڌيُئِي جِتِ لائُون،…[ سُر مارئي - مَ رو، پانڌي پرين پنھوار ]
• هَي ڀُنگا هَي ڀيڻِيُون، نَہ ڇانگُون نَہ ڇيلا، بَختين ٿِينِ ڀِٽُنِ ۾، مارُئِي تو ميلا، سَھِڙِئا سُويلا، اُٺي وئَڙا اُڪِرِي.[ سُر مارئي - ھنڌ، ڀيڻيون، ڀنگا ]
• جِتي مارُو تِتي پانڌِي اَلو! عُمَرَ او اِيندو، پُڇان ڪوءِ عُمَرَ مِيان ويندو پُڇان لوءِ، پَنڌان کارِئو پَھِيڙا، ڪِي جو…[ سُر مارئي - وايون ]
• مُنھِنجو مَنُ ماروءَ ڏِٺَڙي رَچي. اِلاهِي عِنايَتَ سين، سِيلُ نِباهِئو سَچي، کَنڊون کائِي کِيرَ سين، مارُوءَ ريءَ ڪِيئَنِ مَچي، مَٿي…[ سُر مارئي - وايون ]
• عُمَرَ آئُون مَرِي تان نَہ ڇَڏِيندي، مِٽِي مارُوئَڙَنِ جِي، مِينھين اُٺي مارُئِي، لالَڻَ ساڻُ لَڏِيندي، سِڙِي مُنھِنجِي سُومَرا، ٿَرنِ ڪِينَ…[ سُر مارئي - وايون ]
• آئُون وِسارِيان ڪِيئَن، هِي ڳُڻَ مارُنِ جا؟ مِينڍا ڌوءِ نَہ مارُئِي، جيڏِيُنِ جَڙِيا جِيئَن، ڇَتا مُورِ نَہ ڇوڙِيان، سَرَتِيُنِ سيڙِهِئا…[ سُر مارئي - وايون ]